ทำงานทั้งปี ทำไมพอถูกถามว่า "ทำอะไรไปบ้าง" ถึงนึกไม่ออก?

"ปีนี้ทำอะไรไปบ้าง ลองเล่าให้ฟังหน่อย"

"ก็...ทำงานตามปกติครับ มีช่วยทีมนู่นนี่ แล้วก็...เอ่อ..."

ถ้าคุณเคยยืนอยู่ตรงนั้น ปากตอบไปแบบนั้น ในขณะที่หัวรู้ดีว่าปีนี้เหนื่อยแทบตาย ผมอยากบอกก่อนเลยครับว่าอาการนี้ไม่ได้แปลว่าคุณไม่มีผลงาน มันแปลว่าผลงานส่วนใหญ่ของคุณเป็น "งานล่องหน" — งานที่เกิดขึ้นจริง ช่วยคนได้จริง แต่ไม่มีใครจดไว้ รวมถึงตัวเราเองด้วย

ความจำเราไม่ได้ออกแบบมาเพื่อเก็บผลงาน

ลองนึกถึงแชทกลุ่มของทีมดูครับ ข้อความสำคัญที่ไม่ได้ปักหมุด จะไหลหายไปกับข้อความ "กินข้าวยัง" ภายในสองวัน ความจำเราก็ทำงานแบบนั้น มันเก็บเรื่องที่มีอารมณ์แรงๆ ไว้ดี เช่น วันที่โดนดุ หรือวันที่งานพัง แต่กับงานที่เราทำสำเร็จแบบเงียบๆ จนไม่มีอะไรระเบิด สมองจะตีค่าว่า "ไม่มีอะไรเกิดขึ้น" แล้วปล่อยผ่าน

นี่คือเหตุผลที่คนที่กันไฟไม่ให้ไหม้ทั้งปี มักนึกผลงานตัวเองไม่ออกในห้องประเมิน เพราะไฟมันไม่เคยไหม้ให้ใครเห็นไงครับ

งานล่องหน 4 แบบ ที่น่าจะอยู่ในปีของคุณ

1. งานที่ช่วยเพื่อนร่วมทีม

เพื่อนติดปัญหาแล้วเดินมาถาม เราช่วยแก้ให้สิบห้านาที เขากลับไปทำงานต่อได้ทั้งวัน เหตุการณ์นี้อาจเกิดขึ้นสัปดาห์ละหลายครั้ง แต่ในรายงานผลงานของทีม มันจะไปโผล่เป็นผลงานของเพื่อน ไม่ใช่ของเรา

2. งานแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

ระบบล่มตอนบ่ายสอง ลูกค้าโทรมาโวย ไฟล์หายก่อนส่ง เราเป็นคนที่วิ่งเข้าไปจัดการจนจบ แล้วก็กลับไปทำงานหลักต่อเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น พอถึงสิ้นปี สิ่งที่เหลืออยู่ในความทรงจำคือ "ปีนี้วุ่นวายจัง" ไม่ใช่ "ปีนี้ผมดับไฟไปกี่ครั้ง"

3. งานที่ทำให้ปัญหาไม่เกิด

แบบนี้ล่องหนที่สุดครับ เช่น เราเป็นคนตรวจเอกสารก่อนส่งลูกค้าทุกครั้ง เลยไม่เคยมีเรื่องร้องเรียนสักครั้ง หรือเราเตือนทีมล่วงหน้าเรื่องกำหนดส่ง โปรเจกต์เลยไม่เคยเลท ผลงานพวกนี้วัดได้แค่จาก "สิ่งที่ไม่เกิดขึ้น" ซึ่งไม่มีใครเห็น จนกว่าวันที่เราไม่อยู่แล้วมันเกิดขึ้น

4. งานที่กลายเป็นเรื่องปกติไปแล้ว

ตอนต้นปี การทำรายงานประจำเดือนอาจต้องใช้เวลาสองวัน ตอนนี้เราทำเสร็จในครึ่งวันเพราะเราปรับวิธีเอง แต่พอมันกลายเป็นเรื่องปกติ เราก็ลืมไปแล้วว่ามันเคยยาก ทั้งที่จริงๆ นั่นคือการปรับปรุงกระบวนการที่หัวหน้าหลายคนอยากได้ยินมากที่สุด

อ่านมาถึงตรงนี้ ลองหยุดสักครู่แล้วถามตัวเองว่าปีนี้มีงานแบบไหนใน 4 แบบนี้บ้าง ผมเชื่อว่า Grower หลายคนจะเริ่มนึกออกทีละเรื่องแล้วครับ

เริ่มจดตั้งแต่สัปดาห์นี้ ไม่ต้องรอปีหน้า

วิธีที่ผมใช้เองและยังใช้อยู่ ง่ายกว่าที่คิดมากครับ ทุกเย็นวันศุกร์ ก่อนปิดคอม ใช้เวลาไม่ถึงสิบนาที เปิดโน้ตในมือถือหรือไฟล์ง่ายๆ สักไฟล์ แล้วตอบแค่สองคำถาม

• สัปดาห์นี้ทำอะไรเสร็จ หรือช่วยใครไปบ้าง
• มันส่งผลอะไรต่อ (เพื่อนทำงานต่อได้ / ลูกค้าหายโวย / งานส่งทัน / ประหยัดเวลาไปเท่าไหร่)

ไม่ต้องเขียนสวย ไม่ต้องเรียงลำดับ ไม่ต้องรู้สึกว่าเรื่องเล็กเกินไป เพราะสิ่งที่ดูเล็กในเดือนตุลา จะเป็นหลักฐานชิ้นสำคัญตอนสรุปผลงานประจำปี ที่สำคัญคือมันจะเปลี่ยนคำตอบในห้องประเมินจาก "ก็ทำงานตามปกติครับ" เป็นเรื่องเล่าที่มีเหตุการณ์ มีคน มีผลลัพธ์ ที่หัวหน้าฟังแล้วนึกภาพตามได้

ถ้าปีนี้เพิ่งเริ่มจดตอนนี้ ก็ยังมีเวลาเก็บย้อนหลังได้ครับ เปิดปฏิทิน เปิดอีเมลที่ส่งออก เปิดแชทเก่าสักสองสามเดือน แล้วไล่ดูว่าเราเคยยื่นมือไปช่วยอะไรตรงไหนบ้าง จะเจอมากกว่าที่คิดแน่นอน

การที่นึกไม่ออก ไม่ได้ทำให้ปีที่ผ่านมาของเรามีค่าน้อยลงเลยนะครับ คนที่ช่วยเพื่อน ดับไฟ และกันปัญหาไม่ให้เกิด คือคนที่ทีมขาดไม่ได้ เพียงแต่วันนี้ต้องเริ่มเป็นคนเล่าเรื่องของตัวเองด้วย เพราะ...

ผลงานที่ไม่ถูกจด ไม่ได้แปลว่าไม่เคยเกิดขึ้น แต่มันเล่าแทนเราไม่ได้

อยากได้เรื่องดูแลใจและเทคนิคเตรียมตัวก่อนฤดูประเมิน ส่งถึงอีเมลทุกเช้าวันจันทร์ สมัครรับ Monday Brief ของ Chancedee ได้เลยครับ — และถ้าอ่านจบแล้วนึกถึงเพื่อนคนที่ช่วยทุกคนในทีมแต่ไม่เคยเล่าเรื่องตัวเอง ส่งบทความนี้ให้เขาหน่อยนะ